Czy nasz system AI jest wysokiego ryzyka - jak to sprawdzić krok po kroku

AI Act - Zakazane praktyki i systemy wysokiego ryzyka

Czy nasz system AI jest wysokiego ryzyka - jak to sprawdzić krok po kroku

W skrócie

Czy w firmie działa system AI wysokiego ryzyka, trzeba sprawdzić przy zakupie narzędzia HR, systemu oceny kredytowej albo przy projekcie własnego rozwiązania. Od odpowiedzi zależy, czy firma będzie mieć obowiązki dostawcy (art. 16) albo podmiotu stosującego (art. 26), czy tylko ogólne, jak środki wspierające kompetencje w zakresie AI z art. 4. Klasyfikacja przechodzi kolejno przez definicję systemu AI, zakazy z art. 5, załącznik I, załącznik III i wyjątek z art. 6 ust. 3, a jej wynik zapisuje się w notatce klasyfikacyjnej.

Jak to wygląda w praktyce

Ubezpieczyciel średniej wielkości kupuje system, który ocenia ryzyko i ustala ceny ubezpieczeń zdrowotnych dla klientów indywidualnych, a jego dział IT buduje narzędzie wspierające roczną ocenę wyników handlowców. Dyrektor finansowy pyta, czy to „wysokie ryzyko”, zarząd chce wiedzieć, ile zostało czasu, a dostawca systemu wyceny twierdzi, że jego produkt korzysta z wyjątku. Bez notatki klasyfikacyjnej firma nie ma udokumentowanej decyzji w żadnej z tych spraw.

Co mówią przepisy

Art. 6 AI Act daje dwie drogi do wysokiego ryzyka. Pierwsza (ust. 1): system jest związanym z bezpieczeństwem elementem produktu objętego prawodawstwem z załącznika I albo sam jest takim produktem, a produkt podlega ocenie zgodności przez stronę trzecią. Załącznik I obejmuje m.in. wyroby medyczne, zabawki, dźwigi i maszyny. Digital Omnibus (rozporządzenie (UE) 2026/1744) dodał ust. 1a-1c: system używany wyłącznie do niezwiązanych z bezpieczeństwem funkcji, np. pomocy użytkownikom, optymalizacji, automatyzacji albo kontroli jakości, nie jest elementem bezpieczeństwa, chyba że jego awaria zagrażałaby zdrowiu i bezpieczeństwu. Maszyny przeniesiono do sekcji B załącznika I, więc z AI Act stosuje się do nich tylko art. 6 ust. 1, art. 60a i art. 102-112 oraz w części art. 57-59 (art. 2 ust. 2).

Druga droga (ust. 2) to zastosowania z załącznika III w ośmiu obszarach:

• biometria, w tym rozpoznawanie emocji,
• infrastruktura krytyczna,
• kształcenie i szkolenie zawodowe,
• zatrudnienie i zarządzanie pracownikami (m.in. rekrutacja, awanse, przydział zadań, ocena wydajności),
• dostęp do usług podstawowych (m.in. ocena zdolności kredytowej osób fizycznych poza wykrywaniem oszustw finansowych oraz ocena ryzyka i ustalanie cen w ubezpieczeniach na życie i zdrowotnych),
• ściganie przestępstw,
• migracja i kontrola graniczna,
• wymiar sprawiedliwości i procesy demokratyczne.

Liczy się zastosowanie opisane w konkretnej literze załącznika, a nie sama branża.

Zobacz też: Szkolenie Gotowość na AI ACT

System z załącznika III nie jest wysokiego ryzyka, gdy nie stwarza znaczącego ryzyka szkody i spełnia jeden z czterech warunków z art. 6 ust. 3, ale zawsze nim jest, gdy profiluje osoby fizyczne. Dostawca, który korzysta z wyjątku, dokumentuje ocenę i rejestruje system w bazie UE (art. 6 ust. 4, art. 49 ust. 2), co opisujemy w poście o wyjątku z art. 6 ust. 3 dla systemów z załącznika III.

Przepisy sekcji 1-3 rozdziału III (klasyfikacja, wymogi oraz obowiązki dostawców i podmiotów stosujących) stosuje się do systemów z załącznika III od 2 grudnia 2027 r., a do systemów z załącznika I od 2 sierpnia 2028 r. (art. 113 lit. c). Komisja Europejska miała wydać wytyczne do art. 6 do 2 lutego 2026 r. (art. 6 ust. 5). Na 3 listopada 2026 r. jest tylko projekt z 19 maja 2026 r., który sam zaznacza, że nie jest wiążący, a wersję końcową Komisja zapowiada do końca 2026 r.

Co zrobić krok po kroku

1. Potwierdź, że to system AI. Zespół IT opisuje, czy narzędzie wnioskuje z danych wejściowych, jak generować predykcje, treści, zalecenia lub decyzje (art. 3 pkt 1). Jeśli nie, zapisz uzasadnienie i zamknij klasyfikację. Kryteria opisujemy w poście o tym, czy narzędzie to w ogóle system AI.
2. Wyklucz praktyki zakazane. Compliance porównuje zastosowanie z art. 5 ust. 1 lit. a-h, a od 2 grudnia 2026 r. także z lit. ba i bb. Praktyka zakazana kończy sprawę decyzją o rezygnacji z systemu.
3. Sprawdź załącznik I. Inżynier produktu ustala, czy system jest elementem bezpieczeństwa wyrobu z załącznika I albo takim wyrobem i czy wyrób wymaga oceny zgodności przez stronę trzecią z powodu ryzyka dla zdrowia i bezpieczeństwa (art. 6 ust. 1-1c). Odpowiedź „tak” oznacza wysokie ryzyko. Obowiązki z AI Act stosuje się wtedy od 2 sierpnia 2028 r., a przy produktach z sekcji B załącznika I, np. maszynach, tylko w zakresie wskazanym w art. 2 ust. 2.
4. Dopasuj zastosowanie do załącznika III. Właściciel procesu wskazuje punkt i literę, np. pkt 4 lit. a dla filtrowania CV, pkt 4 lit. b dla oceny wyników pracowników albo pkt 5 lit. c dla wyceny ubezpieczeń zdrowotnych. Brak dopasowania oznacza, że system nie jest wysokiego ryzyka, ale nadal obowiązują m.in. art. 4 i, gdy dotyczy, art. 50.
5. Zbadaj wyjątek z art. 6 ust. 3. Sprawdź najpierw, czy system profiluje osoby fizyczne, bo profilowanie wyklucza wyjątek. Bez profilowania oceń warunki a-d i brak znaczącego ryzyka. Przy systemie kupionym poproś dostawcę o jego ocenę i potwierdzenie rejestracji w bazie UE.
6. Zapisz notatkę klasyfikacyjną. Notatka zawiera opis przeznaczenia, wyniki kroków 1-5 z podstawą prawną, wynik, datę stosowania obowiązków, autora i zatwierdzającego członka zarządu. Wynik wpisz do rejestru systemów AI i przeglądaj przy zmianie zastosowania oraz po publikacji końcowych wytycznych Komisji Europejskiej.
7. Przy wątpliwości zapytaj KRiBSI. Wniosek o opinię indywidualną dotyczy jednego zagadnienia i kosztuje 150 zł, a opinia powinna zapaść w 30 dni (w sprawach szczególnie skomplikowanych w 60). Brak opinii w terminie oznacza opinię zgodną ze stanowiskiem z wniosku (art. 11 i 12 ustawy o systemach sztucznej inteligencji). Procedurę opisujemy w poście o opinii indywidualnej KRiBSI.

Jak sprawdzić, że sprawa jest załatwiona

Lista systemów wysokiego ryzyka zatwierdzona przez zarząd zamyka klasyfikację, jeśli każdy system z rejestru ma notatkę klasyfikacyjną z wynikiem, wskazanym punktem załącznika I albo III i datą stosowania obowiązków. Przy systemach kupionych zachowaj odpowiedź dostawcy: potwierdzenie, że system jest wysokiego ryzyka, albo jego ocenę z art. 6 ust. 4 i potwierdzenie rejestracji w bazie UE. Teczkę klasyfikacji uzupełniają opinia indywidualna, jeśli firma ją ma, i ślad przeglądów po zmianach zastosowania. Zastosowanie się do opinii indywidualnej przed jej zmianą, uchyleniem albo wygaśnięciem nie może szkodzić firmie, która o nią wystąpiła (art. 15 ust. 5 ustawy).

Podstawa prawna i źródła

• art. 3 pkt 1, art. 5, art. 6, art. 49 ust. 2 i art. 113 lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 (AI Act) w brzmieniu po zmianach z rozporządzenia (UE) 2026/1744 (źródło)
• art. 2 ust. 2 oraz załączniki I i III AI Act
• rozporządzenie (UE) 2026/1744, art. 1 pkt 2, 8, 40 i 41: art. 2 ust. 2, art. 6 ust. 1a-1c, nowe daty i maszyny w sekcji B załącznika I (źródło)
• art. 9-15 ustawy z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (opinie indywidualne) (źródło)
• Projekt wytycznych Komisji w sprawie klasyfikacji systemów AI wysokiego ryzyka z 19 maja 2026 r. (projekt, wersja angielska) (źródło)
• gov.pl: wniosek o wydanie opinii indywidualnej przez Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (źródło)

Stan prawny na 3 listopada 2026 r.: AI Act w brzmieniu po zmianach z rozporządzenia 2026/1744 i ustawa o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003). Wytyczne oraz pytania i odpowiedzi Komisji Europejskiej nie są źródłem prawa, ale pokazują, jak Komisja odczytuje przepisy. W sprawach spornych decyzję warto oprzeć na opinii prawnika albo na opinii indywidualnej KRiBSI.

Wróć do listy: 30 najczęstszych pytań i problemów związanych z AI Act i ISO 42001