Mała firma albo spółka średniej wielkości - jakie ulgi daje AI Act po Digital Omnibus

AI Act - Czy AI Act dotyczy Twojej firmy i w jakiej roli

Mała firma albo spółka średniej wielkości - jakie ulgi daje AI Act po Digital Omnibus

W skrócie

Właściciel małej firmy albo zarząd spółki, która wyrosła ponad średnie przedsiębiorstwo, pyta, czy AI Act w ogóle dotyczy firmy i jakie ulgi przyniósł Digital Omnibus. Zakres AI Act zależy od roli firmy, nie od jej wielkości (art. 2 ust. 1), a ulgi łagodzą część obowiązków i kar. Wyjaśniamy, kto jest kim, z jakich ulg można skorzystać i czego one nie zmieniają.

Jak to wygląda w praktyce

Software house z Rzeszowa, małe przedsiębiorstwo, buduje dla szkół system oceniania prac uczniów z użyciem AI i pyta, czy małe firmy mają w AI Act taryfę ulgową. Jego klient, sieć handlowa, przestała już być średnim przedsiębiorstwem i korzysta z chatbota na stronie. Audytor pyta sieć, czy jako mała spółka o średniej kapitalizacji ma niższe kary. Obie firmy potrzebują listy: co je dotyczy i z jakich ulg mogą skorzystać.

Co mówią przepisy

Kto jest kim. MŚP to mikroprzedsiębiorstwo, małe albo średnie przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 2 załącznika do zalecenia Komisji 2003/361/WE (art. 3 pkt 14a AI Act). Mała spółka o średniej kapitalizacji, czyli przedsiębiorstwo wykraczające poza definicję MŚP (motyw 6 rozporządzenia 2026/1744), to kategoria dodana przez Digital Omnibus i zdefiniowana w pkt 2 załącznika do zalecenia Komisji (UE) 2025/1099 (art. 3 pkt 14b). Progi liczbowe są w zaleceniach, nie w AI Act, więc status ustala się na ich podstawie.

Ulgi w karach. Dla MŚP kara z art. 99 nie przekracza kwoty albo procentu obrotu z ust. 3, 4 i 5, „w zależności od tego, która z tych kwot jest niższa” (art. 99 ust. 6). Dla małych spółek o średniej kapitalizacji ta sama zasada działa tylko przy ust. 4 i 5 (nowy art. 99 ust. 6a). Ust. 4 obejmuje m.in. obowiązki dostawców, podmiotów stosujących i przejrzystości z art. 50, z granicą 15 mln EUR albo 3% obrotu. Ust. 6a nie obejmuje ust. 3, więc przy zakazanych praktykach z art. 5 mała spółka o średniej kapitalizacji ma granicę jak duża firma: 35 mln EUR albo 7% rocznego światowego obrotu, wyższa z tych wartości. Ustalając kary, państwa uwzględniają interesy i sytuację ekonomiczną obu grup (art. 99 ust. 1).

Zobacz też: Szkolenie Gotowość na AI ACT

Ulgi dla dostawcy systemu wysokiego ryzyka. MŚP i małe spółki o średniej kapitalizacji mogą podawać elementy dokumentacji technicznej z załącznika IV w formie uproszczonej, na wzorze Komisji Europejskiej, który jednostki notyfikowane akceptują (art. 11 ust. 1). Wdrożenie systemu zarządzania jakością ma być proporcjonalne do wielkości dostawcy (art. 17 ust. 2). Uproszczenia z art. 63 ust. 1 przysługują tylko MŚP bez przedsiębiorstw partnerskich lub powiązanych, przed zmianą tylko mikroprzedsiębiorstwom, i nie zwalniają z art. 9-15, 72 i 73 (art. 63 ust. 2). Opłaty za ocenę zgodności dla dostawców z grupy MŚP obniża się proporcjonalnie do ich wielkości (art. 62 ust. 2). Obowiązki z art. 11 i 17 stosuje się od 2 grudnia 2027 r. dla systemów z załącznika III i od 2 sierpnia 2028 r. dla załącznika I.

Wsparcie i piaskownice. Państwa zapewniają MŚP pierwszeństwo w dostępie do piaskownic regulacyjnych, wydarzenia szkoleniowe i kanały komunikacji (art. 62 ust. 1), a dostęp do piaskownic jest dla MŚP nieodpłatny (art. 58 ust. 2 lit. d)). W Polsce piaskownicę na 6-12 miesięcy ustanawia, na podstawie art. 91 ustawy o systemach sztucznej inteligencji, Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI). Uczestnictwo mikro, małych i średnich przedsiębiorców w rozumieniu Prawa przedsiębiorców jest nieodpłatne, samorządy płacą najwyżej dwukrotność, a inne podmioty najwyżej czterokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 93). Organy krajowe mogą też udzielać wskazówek i porad, w szczególności MŚP i małym spółkom o średniej kapitalizacji (art. 70 ust. 8 AI Act).

Czego ulgi nie zmieniają. Zakazy z art. 5 i środki wspierające kompetencje z art. 4 obowiązują bez względu na wielkość firmy, co do zasady od 2 lutego 2025 r. Art. 4 ust. 2 każe jedynie Komisji Europejskiej i państwom członkowskim wspierać w tym zwłaszcza MŚP, m.in. praktycznymi przykładami. Art. 50 o przejrzystości, stosowany od 2 sierpnia 2026 r., i art. 26 dla podmiotów stosujących systemy wysokiego ryzyka nie przewidują wyjątków ze względu na wielkość firmy.

Co zrobić krok po kroku

1. Status firmy. Dyrektor finansowy z prawnikiem ustala według zalecenia 2003/361/WE, z uwzględnieniem przedsiębiorstw partnerskich i powiązanych, czy firma jest MŚP, a jeśli nie, sprawdza definicję z zalecenia (UE) 2025/1099. Efekt: notatka o statusie z danymi, na których ją oparto.
2. Mapa obowiązków. Osoba od compliance zestawia role firmy przy każdym systemie AI i obowiązki, które już działają: art. 4, art. 5 i art. 50. Środki z art. 4 opisuje post o art. 4 AI Act i szkoleniu pracowników z AI. Efekt: mapa obowiązków z terminami.
3. Plan dla systemu wysokiego ryzyka. Gdy firma jest dostawcą systemu z załącznika III, jak software house z przykładu z systemem oceny efektów uczenia się (pkt 3 lit. b)), CTO planuje dokumentację techniczną na wzorze uproszczonym z art. 11 ust. 1 i proporcjonalny system zarządzania jakością. MŚP bez przedsiębiorstw partnerskich i powiązanych wskazuje też, które elementy tego systemu stosuje w sposób uproszczony (art. 63 ust. 1). Efekt: harmonogram prac zakończony przed 2 grudnia 2027 r.
4. Piaskownica. Firma, która chce sprawdzić zgodność projektu przed wdrożeniem, śledzi ogłoszenia KRiBSI o konkursie w Biuletynie Informacji Publicznej (art. 94 ust. 4 ustawy) i przygotowuje plan projektu. Efekt: oferta konkursowa.
5. Wątpliwości. Przy niejasnej kwalifikacji systemu albo roli firma składa do KRiBSI wniosek o opinię indywidualną (opłata 150 zł), co opisuje post o opinii indywidualnej KRiBSI. Efekt: opinia w dokumentacji.
6. Rejestr ryzyk. Zarząd wpisuje do rejestru ryzyk pułapy kar wyliczone dla statusu firmy według art. 99 ust. 6 albo 6a. Ulga obniża pułap, ale kary nie wyłącza. Szczegóły w poście o karach za naruszenie AI Act. Efekt: kwota w euro przy każdym progu.

Jak sprawdzić, że sprawa jest załatwiona

Obie firmy z przykładu mają notatkę o statusie z danymi, na których ją oparto, oraz mapę obowiązków z podziałem na te, które już działają, i te od 2 grudnia 2027 r. Dostawca systemu wysokiego ryzyka ma harmonogram dokumentacji technicznej i systemu zarządzania jakością z zaznaczeniem, z których uproszczeń korzysta. Do teczki na kontrolę dołącz też dowody wykonania art. 4 i art. 50.

Podstawa prawna i źródła

• art. 2 ust. 1, art. 3 pkt 14a i 14b, art. 4, art. 11 ust. 1, art. 17 ust. 2, art. 58 ust. 2, art. 62, art. 63, art. 70 ust. 8 i art. 99 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 (AI Act) w brzmieniu po zmianach z rozporządzenia (UE) 2026/1744 (źródło)
• rozporządzenie (UE) 2026/1744 (Digital Omnibus), motyw 6 i art. 1 pkt 4 lit. b), pkt 10, 11, 26 i 38 (źródło)
• art. 91, 93 i 94 ustawy z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003) (źródło)
• Zalecenie Komisji 2003/361/WE z dnia 6 maja 2003 r. dotyczące definicji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw
• Zalecenie Komisji (UE) 2025/1099 z dnia 21 maja 2025 r. dotyczące definicji małych spółek o średniej kapitalizacji

Stan prawny na 3 listopada 2026 r.: AI Act w brzmieniu po zmianach z rozporządzenia 2026/1744 i ustawa o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003). Wytyczne oraz pytania i odpowiedzi Komisji Europejskiej nie są źródłem prawa, ale pokazują, jak Komisja odczytuje przepisy. W sprawach spornych decyzję warto oprzeć na opinii prawnika albo na opinii indywidualnej KRiBSI.

Wróć do listy: 30 najczęstszych pytań i problemów związanych z AI Act i ISO 42001